Labranda
| Heredot anlatıyor | Anıtsal yapılar | Kazı Yapanlar | Fotoraflarla Labranda |
Bulunduğu Yer :
Labranda'ya, Milas - İzmir istikametinde giderken, Milas'dan çıkmadan sağa doğru bir tabelayla ayrılan yoldan gidilir ve 14 Km. sonra varılır. Labranda'nın bir zamanlar ne kadar ihtişamlı bir kent olduğunu, günümüze kadar ulaşmış, yer yer ayakta kalmış kalıntılar gözler önüne seriyor. Girişteki tabela için Tıklayınız...
Heredot'un ağzından dinleyelim :
Labranda ile ilgili en erken bilgileri, antik çağın ünlü tarihçisi Heredot'tan öğreniyoruz. M.Ö. 500 lerde tüm Batı Anadolu kentlerini bir bir işgal eden Persler, 499 da Karya Bölgesine saldırır. Direnmelerine rağmen, Persler karşısında ağır yenilgi alan Karialılar, o zamanlar dağlık alanda kurulmuş sade bir yerleşim yeri olan Labranda'ya sığınır. Ancak buraya da ulaşan Persler, Labranda'yı da yakıp yıkarlar. Anadolu'nun güneybatısında yaşamış olan Karialılar için o dönemde Labranda oldukça önemli bir kült merkezidir. "Çift Baltalı Tanrı" Zeus Labroundos kültünün kökeninin, su kaynağı ve tapınak terasının hemen üzerindeki büyük kayaya dayandığı düşünülmektedir. Mylasadan (Milas) başlayan ve "Kutsal Yol" olarak adlandırılan 14 km uzunluğunda ve 8 m genişliğe sahip taş kaplamalı bir yol ile ulaşılan Zeus Labraundosun kutsal alanındaki en eski buluntular M.Ö. 5. yüzyıla aittir.
Anıtsal yapılar :
M.Ö. 4. yüzyılda kente en parlak dönemini yaşatan Karia Satrapı Moussollos
(M.Ö.377-354) ve kardeşi İdrieus (M.Ö.351-344); Labranda'yı bir aile kutsal
alanı haline getirip, kutsal alanda her yıl 5 gün süren dinsel bayramların
kutlanmasını geleneksel hale getirmişler. 355 yılında yapılan kutlamalar
sırasında bir suikasten kıl payı kurtulan Moussollos, kentte büyük bir imar
faaliyeti başlatmış, Zeus Tapınağı da dahil olmak üzere bir dizi anıtsal
yapı yaptırmış. Helenistik devirde (M.S. 3-1 yüzyıllar) sadece bir çeşme
yapısı inşa edilmiş olan kutsal alanda; M.S. 1-2 yüzyıllarda Kuzey Stoa
yeniden inşa edilmiş ve 2 hamam yapısı ile birkaç yapı daha eklenmiştir.
M.S. 4. yüzyılda, yöre halkının Hıristiyanlığı kabul etmesi ile, Doğu Propylon
yakınında bir Bizans Kilisesi yapılmış. Yine M.S. 4. yüzyılda meydana gelen
büyük bir yangın felaketi nedeniyle kutsal alan kült yeri olmaktan çıkmış.
Günümüzde ise Milas'a kadar uzanan 8 metre genişliğindeki Kutsal Yolun kalıntıları,
bir kaç yerde korunabilmiş.
Sözlük: Andron=Toplantı Salonu , Oikoi = Ev , Propylon = Binanın Giriş Bölümü
Kazı:
Labranda'daki kazılar, 1948 yılında İsveçin Uppsala Üniversitesi profesörlerinden A.W.Persson tarafından başlatılmış ve şu an aynı Üniversiteden Profesör Dr. Pontus Hellström kazı başkanlığında tarafından devam etmektedir. Karia’daki Labranda Zeus kutsal alanındaki İsveç arkeoloji araştırmaları 1948 yılında başlamış , kutsal alanın büyük bölümü bu yıllarda açığa çıkarılmıştır.O zamandan beri seyrek aralıklarla devam eden kazılarda bazı yapılar daha düzenli bir şekilde görülebilir durumdadır.
Uppsala Üniversitesi araştırma ekibi tarafından 2001 yılında alanda çalışma yapılmasına devam etme kararı alınmıştır. Yakın zaman için Labranda’da planlanan çalışmalar şu üç amacı taşımaktadır.
(A) Kutsal alanın ziyaretçilere daha iyi sunulması ve koruma programının oluşturulması:
Kutsal alanın ziyaretçilere daha iyi sunulmasına yönelik çalışmalar 2001 yılında başlatılmıştır. Park alanı, arabalar için dönebilecekleri bir alan, bilet gişesi ve tuvaletlerin öncelikle yapılması gereklidir. Park alanı ve araç dönüşü için alan kutsal alan ön tarafındaki daha önceki kazıların atık topraklarının Eczacıbaşı-Esan maden ocağının imkanları kullanılarak başka yere taşınması ile çözümlenmiştir. Bilet gişesi ve tuvaletlerin projesi tamamlanmış ve validen öğrendiğimize göre en kısa sürede bunlar yapılacaktır. Labranda ekibi tarafından antik yapıların tanımları ve planlarını içeren broşür hazırlanmıştır. Bekçi tarafından ücretsiz dağıtılacaktır. Önemli yapı ve anıtlar için büyük bilgi levhaları hazırlanmaktadır. Bilgi levhaları antik kent girişine ve Milas merkezine de yerleştirilecektir. Koruma programı farklı alanlarda sürdürülmektedir. İlk olarak Andron A yapısının duvarlarının statik incelemesi gerçekleştirilmelidir. 9 metre yüksekliğindeki güney duvar dikkat çekecek ölçüde eğimlidir ve bu duvarın statik durumunu anlamak birinci derecede önem taşımaktadır. 2003 Şubat ayında Stockholm Akdeniz Medeniyetleri Müzesinde düzenlenen koruma sempozyumunda mimar ve mühendislerle yapılan değerlendirmeler sonucunda yapının yeni ve kesin çizimlerinin yapılması gerektiğine karar verilmiştir. Maddi destek 2003 Aralık ayında İsveç Kraliyet akademisi tarafından sağlanmıştır. Bu sayede Stockholm’deki Sweco firmasından mühendis Ivar Andersson gelişmiş lazer taramaları yapmak üzere kazıya davet edilmiştir. Bu proje bu yılın en önemli projelerinden birisi olmuş ve başarılı bir şekilde tamamlanmıştır. Bu çizimler sonrasında statik değerlendirmeler Stockholm’dan mühendis Krister Berggren tarafından yapılacaktır. Labraunda mermer blokları için asit yağmurlarının kötü etkisi bloklar açık alanda bulundukları için oldukça yoğun bir şekilde görülmektedir. Tüm bu mimari bloklar ve yazıtların bir çatı altında korumaya alınması için gerekli planlar yapılmaktadır, ancak oldukça pahalı bir projedir.
(B) Kutsal alan çevresindeki kalıntıların dokümantasyonu:
Erken dönem kazıları kutsal alan iç kısmında yoğunlaşmıştır. Arkeolojide son dönemlerde survey olarak adlandırılan arazi belgelemesi konusunda çalışmaların yoğunlaşmış oluşu Labranda projesine de yansımıştır. Ovada yer alan Karia’nın başkenti Mylasa’dan Labranda’ya uzanan 14 km uzunluk ve 8 metre genişliğindeki kaplamalı yol incelenmeye başlanmıştır. Starbon tarafından verilen yol uzunluğu 60 stadia gerçek uzunluğa uymaktadır. Antik yolun üst tarafta Labranda yakınlarındaki 6 km lik bölümü belgelenmiştir. Alt kesimde ise antik yol görülmemektedir, muhtemelen metrelerce alüvyon altında kalmıştır. Yolun korunmuş bölümleri ölçülerek belgelenmiş ve dijital plana aktarılmıştır. Dijital plan Milas’tan Turgay Kıracı idaresinde ARI firması tarafından gerçekleştirilmiştir. Yolun surveyi ile bağlantılı olarak bir dizi çeşme yapısı tespit edilmiştir. Böylece Labranda çevresinde çeşme yapılarının sayısı 20’yi bulmuştur. Bu çeşmelerin büyük bölümünün antik yol kenarında inşa edilmiş oluşu yolun inşasıyla birlikte planlandığını göstermektedir. Kutsal alandaki yıllık bayramları izlemeye gelen ziyaretçilerin yol boyunca su ihtiyacının karşılanması amaçlanmış olmalıdır. Yol boyunca pek çok mezar yapısı tespit edilmiştir ve yol ile çeşme yapıları ile aynı tarihten 4.yy.dan olmalıdırlar. Mezarların büyük bölümü dijital harita üzerine işlenilmiştir. Yeni tespit edilen mezarlar ise plana aktarılacaktır. Labranda kutsala alanın davetsi misafirlerden ve istilacı ordulardan nasıl korunmuş olduğu önemli bir çalışma alanıdır. Geç Klasik ve Helenistik dönemler generallerin birbirleriyle savaştığı karmaşık bir dönem olmuştur. 2004 yılı çalışmaları sırasında, kutsal alanın üst taraf gerisinde yer alan akropolde inşa edilmiş etkileyici kale temizlenmiştir. Tahkimat erken dönemlerden beri bilinmekle birlikte kalıntıların belgelenmesi ve ölçümü gerçekleştirilmemişti. 2 km uzunluğundaki kale duvarları ve 9 kule 8 işçi tarafından otlar ve ağaçlar kesilerek temizlenmiştir. Bloklar üzerindeki ot ve çam kalıntıları temizlenerek bloklar açığa çıkarıldıktan sonra fotoğraflama, çizim ve ölçüm çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Kuleler ve düşen bloklar çizilmekle birlikte kalenin ancak yarısının çizimi tamamlanmıştır. Çalışma 2005 yılında devam ettirilecektir. Ayrıca 2004 yılı çalışmaları sırasında Labranda çevresindeki kuleler ve küçük kaleler de incelenmiştir. Tespit edilen 4 kule akropol ile göz teması kuracak şekilde düzenlenmiştir. Kutsal alandaki bronz ve altından adak eşyalarının korunması amacıyla kutsal alanın korunmasına yönelik olarak tüm bu kuleler ve kale birlikte planlanmıştır. Büyük kulelerden birisi olan 11.70 x 11.60 m ölçüsündeki Tepehisar Kale bitki örtüsünden arındırılarak temizlenmiştir. Detaylı plan çalışmalarıda tamamlandı. Kule dijital plana işlenmiştir, diğer kuleler de 2005 yılı çalışmaları sırasında plana işlenmiştir.
(C) Kutsal alan içindeki araştırma ve kazılara devam edilmesi :
2003 yılı çalışmaları sırasında kutsal alandaki yapıları sınırlayan temenos duvarı belgelenmiştir. Bu çalışma ile kutsal alandaki kamulaştırılmamış alanlar daha sağlam tespit edilebilmiştir. Ayrıca Milas Kadastro müdürlüğü de burada bir çalışma gerçekleştirmiştir. Kutsal alan içindeki şahıs arazilerinin kamulaştırılarak muhtemel arkeolojik araştırmalar için uygun hale getirilmesi gerekmektedir. Andron A arkasındaki iki küçük bahçe 2003 yılında kamulaştırılmıştır. Kutsal alanın çit ile çevrelenerek koruma altına alınması da gereklidir. Pontus Hellström ve Thomas Thieme tarafından Andron A ve B yayın çalışmaları devam ettirilmiştir. Tüm kutsal alan bitki örtüsünden arındırılarak yapı duvarları için sakıncalı ağaçlar kesilmiştir. Ayrıca kutsal alandaki çeşme yapısı bir duvarla çevrelenerek kent içine alınmış ve ziyaretçilerin soğuk Labranda suyunu temiz bir biçimde içebilmeleri amaçlanmıştır. 2002 yılında tespit edilen yazıt Milas müzesinde tekrar incelenmiştir. Labranda kazıları sırasında bulunmuş malzemelerin Milas müzesinde toplanabilmesi için yerel otoriteler ile görüşmeler yapılmıştır. 1940-1950 yıllarındaki kazılarda bulunan malzemeler İzmir Müzesinde bulunmaktadır. 1960 yılında Bodrum Müzesi kurulduktan sonra da kentteki pek çok mimari parça, yazıt ve heykeltıraşlık eserleri Bodrum’a taşınmıştır. Son yıllardaki kazılardan elde edilen buluntular ise Milas Müzesinde sergilenmektedir. 2003 ve 2004 yıllarında Bodrum müzesinde Labranda materyalinin tespiti ve belgelenmesi için çalışmalar gerçekleştirilmiştir. 2004 yılında benzer çalışma İzmir Müzesinde gerçekleştirilmiştir. Müze personelinin yardımıyla müzedeki Labranda malzemesinin büyük bir bölümü tespit edilmiştir. Tüm bu malzemelerin Milas müzesine nakledilmesi hem dileğimiz hem de amacımızdır. 2004 yılı çalışmaları oldukça başarılı sonuçlanmıştır. Andron A yapısını lazer taraması gerçekleştirilmiş, kutsal yol, çeşme yapıları ve mezarların dijital plana aktarılması tamamlanmıştır. Akropol kalesi ve çevredeki kulelerde temizleme ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Labranda malzemesi için Bodrum ve İzmir Müzelerinde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Muğla valisi ile yeni yapılacak bilet gişesi, tuvalet ve kafeterya yapısı ile Labranda yolunun asfaltlanması ile ilgili gereklilikleri görüşülmüştür.
