bodrum - halikarnassos tarihi

Bodrum adını Bodrum kalesinden almıştır. Kentin ismiyle ilgili 3 varsayım vardır.

1. Eski çağlarda araba yarışlarının yapıldığı hipodrom'dan Bodrum'a dönüştüğü,

2. Bodrum kalesi Saint Jean Şövalyeleri tarafından Aziz Petros adına yapılmıştır. Şövalyeler kale çevresindeki yerleşime Petronium, kale içine ise Petrium demişler. Türklerde Petrium 'a Bodrum olarak değiştirmiş olabilirler.

3. Bodrum kalesinde bulunan zindanların ışık görmeyen bir yerde, "bodrum" da, olmasından dolayı, "BODRUM" denilmiş olabilir.

Bodrum yaklaşık olarak 7000 yıllık bir geçmişe sahiptir. İlk yerleşim yeri St. Peter Kalesi'nin bulunduğu şimdiki küçük kayalık bir adaydı ve ismi Zephrion (batı rüzgârı) anlamındaydı. O zamanlar kale tamamen suyla çevriliydi. St. Jean Şövalyeleri kendi kalelerini inşa etmeye geldiklerinde M.Ö 1100 'lerde Dorlar tarafından yapılmış daha eski bir kalenin kalıntıları olduğu kadar, daha sonra Mauzolos'un evinin kalıntıları olduğu bilenen saray kalıntılarıyla karşılaşmışlar. Bölge antik çağda Karya adını almıştır. Karya bugünkü Muğla ilinin tamamı ve Aydın ilinin bir kısmını kapsamaktadır.

Lidya Kralı Giges M.Ö 7. yy. başlarında Karya kentlerini ele geçirmiştir. Halikarnassos ve Karia Bölgesi, M.Ö. VI yy. başlarında tamamen Lidyalıların egemenliğine girmiştir. Lidya kralı Karun Perslere karşı yaptığı savaşı kaybedince, Lidya uygarlığıyla birlikte Karia bölgesi de tamamen Perslerin kontrolleri altına geçer. Persler tiran, satrap adı verilen bir yöneticiyi İran’dan göndermektense, Mylasa ‘da oturan bir aileyi vekil olarak seçerler.

Cesur bilgili ve akıllı olmasıyla da tanınan bir kadın olan Kraliçe 1.Artemisia, M.Ö 480 yıllarında Karia Bölge’sini yönetmeye başlamıştır.1. Artemisia, Perslerin büyük kara ordusuyla Atina'ya karşı yapılan seferin başarılı olmasında büyük yararlılıklar göstermiş, Atina'yı alanların arasına adını yazdırmıştır. Atina işgal edildiyse de, denizde kalan küçük teknelerden oluşan Yunan donanması rahatsızlık veriyordur. Perslerle Yunanlılar arasında yapılan Salamis Deniz Savaşında ilk önce Pers kralına savaşa girmemesini önermiş, Pers Kralı savaşa girince de onun yanında yer almış, ustaca Yunan saldırılarında bir gemiyi erkek gibi kumanda etmiştir. Pers kralının en güvendiği yandaşlardan biri haline gelmiştir.

Çok fazla zayiat vermeden başarılı olunca Pers kralının o zaman söylediği cümle anlamlıdır:”Bu savaşta kadınlar erkeğe, erkekler kadına dönüştü. Kadın olarak ne kadar iyi savaştı.”

Kral, savaştan sonra 1.Artemisia'nın önerisini kabul edip, yurduna dönmüş ve bu bölgenin yönetimini Artemisia I.' e bırakmıştır.

Bundan dolayı 1.Artemisia tarihin ilk kadın amirali olarak kabul edilmiştir.

Daha sonra oğlu Pisindalis’de burayı, Kos ve başka şehirleri ustaca yönetmiş ve onun ölümüyle onun oğlu II Lidamis. II Lidamis ise acımasız, zalim ve baskıcı bir tipmiş. Heredot II Lidanis’in zulmünü dayanamadığı için Samos adasına geçmiştir.

Persler yönetiminde Halikarnassos Karya’nın önemli şehirlerinden birisiydi. Yerli halk olarak anılan Karyalılar yerleşim yerlerini kıyıdan içerlerde, yüksek tepeler üstüne kurmuştu. MÖ.. 5.yy.da Halikarnassos tamamıyla bir İyon şehri görünümündeydi. Heredot ve amcası Panyasis o sıralarda eserlerini İyonca’da yazmışlar, bu döneme ait hiç bir eserde Dor lehçesinin izine rastlanmamıştır.

MÖ. 387 ‘de imzalanan “ Büyük Kral Barışı “ ile kesin olarak Pers egemenliğine giren Karia Bölgesi, satraplar (Pers valileri ) tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Bu hanedanın en ünlüsü Hekatamnos’dur. Onun 3 oğlu, 2 kızı, toplam 5 çocuğu vardır. En büyük oğlu Mausolos’dur.

MÖ 377 den 353  ‘e kadar 24 yıl başta kalmıştır. Mausolos daha sonra Karya Bölgesi’nin başkentini Mylasa’dan Halikarnassos’a almış ve şehirde imar faaliyetine girişmiştir. Surlar, Tiyatro ve Mozole’nin başlangıcı onun zamanındadır. MÖ 353’te ölünce kız kardeşi ve aynı zamanda karısı olan 2. Artemisia başa geçti ve 2 önemli iş yaptı. Sadece 2 yıl tahtta kaldı.

1. İşi kral Mausolos'un mezarının inşaatını sürdürdü.

2. Önemli işi ise Rodos’u kuşatmaktı. Rodoslular Karyalı bir kadın hükümdar ile pazarlığa oturmanın yakışık kalmayacağını düşünerek donanma göndeririler ama bunu önceden öğrenen 2.Artemisa kuvvetlerini ana limanın yakınındaki gizli bir limana sakladı. Rodoslular karaya yanaşarak çıktıklarında, 2.Artemisa’in adamları gemileri tekrar açık denize doğrulttular. Rodoslu askerler kuşatıldı ve Pazaryerinde başları kesildi. O sırada Karyalılar onlara ait gemileri Rodos’a yönelttiler. Rodoslular kendi askerlerinin zaferle döndüğünü sanarak, düşman askerlerini karşıladılar ve böylece Karyalıların kucağını düşmüş oldular.

II. Artemisia'nın ölümünden sonra Karya tahtına kardeşi İdrius geçti; ardından da karısı Ada hükümdar oldu. Dört yıl tahtta kaldıktan sonra küçük kardeşi Pixodaros tarafından Halikarnassos'u terk etmeye zorlanan Ada, hep kraliçeliğe geri dönmek istedi; bu fırsat da kısa bir süre sonra ayağına geldi. Pixodaros, ablasından aldığı yönetimi, Perslere bağlı kalmaya dikkat ederek sürdürmüş, kızını da bir Pers asilzadesiyle evlendirerek gücünü pekiştirmiş ve sonra da tahtı damadına vermişti. Oysa kaderini Perslere bağlamış olan Karya'yı yeni bir istila beklemekteydi: Küçük Asya seferine çıkmış olan Makedonya Kralı Büyük İskender, Çanakkale'den güneye doğru önüne çıkan bütün kuvvetleri yenerek ilerliyordu.

Daha sonra, Makedonyalı ünlü Büyük İskender M.Ö. 334 ‘te Halikarnas’a gelerek Karya Prensliği kraliçesi Orantabatis’e ulaştı. Bu şehir Persler (Memnon) için İskender’e Ege’de karşı çıkabilecekleri son fırsattı. Böylece Orontabatis, Yunanlı paralı askerlerden büyük bir Pers ordusu kurdu. Fakat savaşı kaybettiler kahramanca savaşmalarına rağmen İskender'in askerleri bir sene sonra kenti ele geçirmiş ve askerleri ceza olarak Mausoleum Anıt Mezar dışında her şeyi yakıp yıkmışlar ama yerli halka dokunmamışlardır. Ada ölene kadar Karya prensesi olarak bölgeyi yönetmiştir. Kraliçe Ada'nın varisleri onun kadar önemli işler yapmamışlardır.İskender’den sonra Halikarnassos bir daha eski gücünü kazanamadı. M.Ö 3’cü yüzyılda bu şehirde savaş gemileri inşa ettiren Mısır Kralı II Pitoleme ‘nin  gücü altına girdi. Roma Mısır’ı M.Ö 190 yılında fethettiğinde, Halikarnas da özgürlüğüne kavuştu. Roma İmparatorluğuna M.Ö 129 ’da bağlı ‘Küçük Asya Eyaleti’nin bir parçası olmuş ve M.S. 400 yılında, Roma’nın düşüşü ve Hıristiyanlığın yükselişiyle Halikarnas, Afrodisias Başpiskoposluğu’na bağlı olarak bir piskoposluk mıntıkasına dönüştü. Bizans’ın egemenliği altına girmesiyle devam etti. Bizans 1071 yılında Selçuklu Sultanı Alparslan’dan büyük bir darbe yiyerek Anadolu üzerindeki tüm hâkimiyetini kaybetti. I Haçlı Seferleri sonunda Bizanslılar bölgeyi tekrar hâkim olmuşsa da 13 yy. ortalarında Kayı boylarından Menteşe Beyliğine bağlanmıştır. Hemen sonra bölgenin merkezini daha güvenli olması bakımından Milas ve Beçin’e taşıdı. 1392 ‘de Sultan Beyazıt tarafından Osmanlı İmparatorluğu’na katıldı Osmanlı Devleti’nde 1402 ‘den sonra (Yıldırım Beyazıt’ın Timur’a yenilmesiyle ) taht kavgaları başlayınca Anadolu beylikleri yeniden bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.

1406 ‘yılında Saint Jean Şövalyeleri İzmir’de (Symrna) yıkılan kalelerin yerine Mehmet Çelebi’den yerine yeni toprak talep ettiler. Şövalyelere Halikarnas verildi. I Mehmet’in Osmanlıyı yeniden tek bir idare altında toplamasıyla taht kavgaları son buldu. Menteşe beyliği de bir Osmanlı sancağı konumuna getirildi. Ancak Halikarnossos hala Rodos şövalyelerin elindeydi. Akdeniz'i bir Türk gölü haline getiren Kanuni Sultan Süleyman 5 Ocak 1523 ‘de yılında düzenlediği bir seferle Rodos ve Halikarnossos’u Osmanlı topraklarına kattı. Halikarnassos, Cumhuriyetin ilanından sonra adını Bodrum olarak değiştirmiştir. Bodrum 1770 ‘de Rus donanması tarafından top ateşine tutuldu.1824 'deki Yunan ayaklanmasında da Türk Donanma Üssü olarak kullanıldı. I Dünya Savaşı sırasında  ‘Duplex’ adlı Fransız savaş gemisi Bodrum’u ateşe tutarak karaya yanaşmak istedi, ancak halk onları engelledi.

Osmanlı İmparatorluğu Bodrum’u İtalyanlara kaptırdı ve İtalyanlar 1919’ da burayı işgal ettiler ve Kurtuluş zaferi sırasında İtalyanlar 1922 ‘de buradan sürüldü.